Cmentarz w Michałkach

2014-04-25 11:00:00 (ost. akt: 2014-05-05 10:48:58)

Na terenie dawnych Prus Wschodnich, na których obecnie znajduje się m.in. gmina Kozłowo w 1914r. miały miejsce działania militarne nazywane w historiografii niemieckiej bitwą pod Tannenbergiem. W działaniach wojennych brali udział żołnierze armii niemieckiej i rosyjskiej. Ich los połączył się i spoczęli razem ramię w ramię na jednym cmentarzu

Cmentarz w Michałkach

Autor zdjęcia: Dominika Rowińska

"Cmentarze wojenne są miejscem spoczynku tysięcy poległych żołnierzy, są świadectwem minionych zdarzeń, są pomnikami o dużej wymowie ideowej, informującej o okrucieństwie i bezsensie wojny, o śmierci i przemijaniu. Stanowią przekaz o dużej wymowie antywojennej. Są przykładem wypełniania humanitarnego i chrześcijańskiego obowiązku pochowania poległych i jednakowego potraktowania żołnierzy zarówno zwycięskiej, jak i wrogiej armii. Jako obiekty o dużym znaczeniu historycznym, kulturowym i naukowym są zabytkami chronionymi przez prawo.” W. Knercer



Cmentarze wojenne


Na terenie dawnych Prus Wschodnich, na których obecnie znajduje się m.in. gmina Kozłowo w 1914r. miały miejsce działania militarne nazywane w historiografii niemieckiej bitwą pod Tannenbergiem. W działaniach wojennych brali udział żołnierze armii niemieckiej i rosyjskiej. Ich los połączył się i spoczęli razem ramię w ramię na jednym cmentarzu. W obliczu śmierci poległym należał się taki sam szacunek jak ich nieprzyjaciołom. Na terenie Gminy Kozłowo znajdują się 24 cmentarze i mogiły. Łącznie jest pochowanych 1627 poległych, w tym 516 żołnierzy niemieckich, a 1111 to żołnierze rosyjscy. Bitwy toczyły się w 1914 r. w sierpniu, a potem w listopadzie. Najwięcej ofiar przyniosła bitwa u źródeł Łyny. Na cmentarzu w Michałkach jest pochowanych 34 żołnierzy niemieckich oraz 94 z armii rosyjskiej. 
Cmentarze z okresu I wojny światowej były zakładane na planie kwadratów, prostokątów, elips, krzyży łacińskich oraz greckich, trójkątów. Spotykane są również założenia, które stanowią połączenia tych geometrycznych figur oraz cmentarze o nieregularnym kształcie. Dominujące są cmentarze symetryczne, które powstały na planie prostokątów oraz kwadratów, z usytuowanym centralnie pomnikiem oraz umiejscowionymi po bokach rzędami pojedynczych mogił i masowych grobów. Najczęściej spotykany był układ, gdzie przestrzeń cmentarna była otoczona szpalerem oraz podzielona alejami, które tworzyły kształt krzyża. Spotkać można również układy, które nie posiadają dróg wewnętrznych zaś drogę dookoła założenia.

Cmentarz z okresu 
I wojny światowej w Michałkach

Cmentarz zlokalizowany jest w województwie warmińsko-mazurskiem, powiecie nidzickim, gminie Kozłowo. Cmentarz położony jest około 10 km od Nidzicy w kierunku północno-zachodnim. Dojechać tam można rowerem lub samochodem. Z Nidzicy należy wyjechać na krajową E7 w kierunku Gdańska i tuż za Załuskami należy skręcić w lewo w dawną trasę siódemki. Dojedziemy do Rączek, które przejeżdżamy prosto i przy Szkole Podstawowej udajemy się w lokalną drogę w kierunku Turówka. Cmentarz zlokalizowany jest na wzniesieniu, nawet w stosunku do drogi leży nieco wyżej. Na cmentarz wchodzimy, prosto z ulicy, trzema wykonanymi z kamienia polnego schodkami. Cmentarz ma kształt prostokąta o wymiarach 18,10 x10,20 m oraz powierzchnię 400m2. Od razu dostrzegamy układ przestrzenny nawiązujący do wojskowej koncepcji ładu i specyficznej celowości – tzw. „przestrzeni symbolicznej”. Taki schemat obiektu ma przypominać wartości, których nosicielami byli spoczywający na nim żołnierze – niezależnie od narodowości i wyznania. Alejka główna przecina się z boczną tworząc znak krzyża. Na cmentarzu w dwóch rzędach jest 6 mogił (po 3 w każdym), stanowiące ostatnie miejsce spoczynku żołnierzy niemieckich. Na cmentarzu w dwóch rzędach jest 6 mogił (po 3 w każdym), stanowiące ostatnie miejsce spoczynku żołnierzy niemieckich. Wszystkie mogiły otoczone są krawężnikami z kostki kamiennej. 
Na mogiłach znajdują się pulpitowe tabliczki z informacją o poległych. Po lewej stronie przy granicy cmentarza (od strony wsi ) znajduje się pomnik, głaz z jednej strony wyrównany, na nim miejsce po prostokątnej tablicy Nie znamy treści napisu na tablicy. Po prawej stronie w bocznej alejce tuż przy ogrodzeniu znajduje się pozostałość po betonowej ławeczce. Obiekt ogrodzony był siatką rozpiętą na betonowych słupkach. Na granicy obsadzony lipami drobnolistnymi.



Roślinność na cmentarzu

Roślinność wraz z ukształtowaniem terenu cmentarza stanowi tło, w które wpisane są nagrobki. Wtopienie mogił w otaczające je środowisko podkreśla naturalny porządek życia i przemijania. Zazwyczaj jednak człowiek planował otoczenie, w którym spocząć mieli jego najbliżsi. Spośród roślin na cmentarzach uprzywilejowane były dawniej cis i czarny bez będące „roślinami śmierci”, a prócz nich lipa, świerk i jodła, która miała odgrywać rolę pośrednika między człowiekiem a światem nadprzyrodzonym. Z czasem dominującą rolę w symbolice roślin odgrywać zaczęła mowa kwiatów. Na cmentarzu w Michałkach znalazłam liczne rośliny: lipę, dąb, sosnę, świerk pospolity, jałowiec, dziką różę, barwinek i mchy. Część z nich ma swoją własną symbolikę i specyficzny charakter. Dąb jest symbolem siły i męskości. Otacza się go szacunkiem i czcią. 
W XIX wieku rzeźbiono liście dębu na nagrobkach poległych żołnierzy, ponieważ uznawano je za symbol wolności i zwycięstwa. jałowiec i dziką róże. Oznaczają nieśmiertelność, czystość i wtajemniczenie. Dawniej były sadzone wokół cmentarzy jako ogrodzenie, które miało zatrzymać duchy w świecie zmarłych i powstrzymać je od wyjścia do ludzi. Rośliny zimozielone takie jak barwinek oznaczały nieśmiertelność i nadzieję zmartwychwstania.


Cmentarz dobrze zachowany


Choć mija już prawie sto lat od tamtych wydarzeń, to w krajobrazie gminy Kozłowo bitwa u źródeł Łyny pozostawiła trwałe ślady. Wydarzenia te są również w ludzkiej pamięci. Wśród licznie rozsianych cmentarzy jeden jest w Michałkach. 
Jak wynika z przeprowadzonych badań, jest to obiekt zachowany w dobrym stanie. Z czytelnym założeniem mogił. Obecnie brakuje na nim wielu elementów tj.:
- krzyż lub krzyże (łaciński i prawosławny)
- ogrodzenia,
- ławeczki,
- tablicy na pomniku. 
Jednak dzięki zaangażowaniu władz lokalnych i co najważniejsze miejscowej społeczności, ma szanse nie tylko przetrwać, ale wręcz stać się miejscem odwiedzanym przez okolicznych mieszkańców, jak również przez turystów. 


Tekst to praca konkursowa XIII Powiatowego Konkursu Wiedzy o Regionie im. Ludwika Ekierta. W tym numerze naszej Gazety. Praca Dominiki Rowińskiej, uczennicy Zespołu Szkół Rolniczych i Ogólnokształcących w Jagarzewie, która zajęła III miejsce.

Michałki (niem. Michalken, 1938-1945 Michelsau), wieś w gminie Kozłowo, powiecie ostródzkim, województwie warmińsko-mazurskim. Leży przy drodze S7, 13 kilometrów na północ od Nidzicy.

Na cmentarzu wojennym pochowano ponad 128 rosyjskich i niemieckich żołnierzy poległych w bitwie pod Orłowem, Łyną i Frąknowem 23-24 sierpnia 1914 roku. Cmentarz uporządkowany. Niestety większość tabliczek nagrobnych jest już nie czytelna.







Komentarze (0)

Dodaj komentarz Odśwież

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB