Cmentarz wojenny w Módłkach

2014-04-25 12:00:00 (ost. akt: 2014-04-25 11:52:28)

Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej w pobliżu wsi Módłki położony jest przy drodze wojewódzkiej nr 604 Nidzica-Wielbark. Położony jest w lesie około 100 m na wschód od wsi, po północnej stronie szosy Nidzica-Muszaki.


Cmentarz wojenny w Módłkach

Autor zdjęcia: Archiwum

Cmentarze wojenne na terenie Prus Wschodnich



W krwawych zmaganiach wielkich armii na terenie Prus Wschodnich zniszczeniu uległo 39 miast i 1900 wsi i miasteczek. Zginęło podczas walk albo zmarło od ran ok. 90 000 żołnierzy, w tej liczbie ok. 28 000 Niemców i ponad 61 000 Rosjan. Miejsc ostatniego spoczynku poległych żołnierzy obu stron naliczono w Prusach Wschodnich ok. 1700. Na cmentarzu w Módłkach spoczywa 38 żołnierzy armii niemieckiej i 134 żołnierzy armii rosyjskiej, którzy polegli w walkach mających tu miejsce w końcu sierpnia, na początku września oraz w listopadzie 1914 r. 
Cmentarze wojenne tworzą trzy grupy:
• Gefechtsfriedhöfe – cmentarze tworzone po bitwach,
• Lazarettfriedhöfe – cmentarze powstałe przy wojennych szpitalach,
• Gefangenenfriedhöfe – cmentarze jeńców wojennych założone przy jenieckich obozach.
Istnieją też kategorie cmentarzy polnych i leśnych, ze względu na miejsce położenia. Ten podział jest jednak mało stabilny, ponieważ obszary polne często przez lata porosły lasem. Zdecydowaną większość stanowią cmentarze zakładane na terenie, na którym toczyły się walki.


Historia wsi Módłki



Módłki, to wieś położona przy drodze prowadzącej z Wielbarka do Nidzicy, oddalona od Nidzicy ok. 8 km, aktualnie liczy ona 87 mieszkańców. Obecna nazwa jest jedną z kilku, które ta wieś nosiła w ciągu swej historii: m.in. Moddelkau, Modlken. Została założona w 1437 roku pod nazwą Motylkaw (Mottylky) na powierzchni 18 łanów. Tragiczna data dla wsi Modlken, to 22 sierpnia 1914, kiedy to zniszczyły ją oddziały 2 Armii rosyjskiej „Narew” pod dowództwem generała Samsonowa. Po zakończeniu działań wojennych na obszarze Prus Wschodnich wieś została odbudowana i przed wybuchem II wojny światowej funkcjonowały tutaj 23 gospodarstwa rolne liczące 204 osoby. Wśród gospodarstw należących do Modlken siedem miało powierzchnię od 20 do 100 ha, a sześć od 0,5 do 5 ha. W dniu 19 stycznia 1945 r. wieś zajęły oddziały Armii Czerwonej. Na mocy decyzji podjętej przez aliantów na konferencji w Teheranie, a potwierdzonej umową poczdamską, Prusy Wschodnie zostały podzielone na część polską (Warmia i Mazury) i część radziecką (ok.1/3), północną, dzisiejszy Obwód Kaliningradzki.


Cmentarz we wsi Módłki

Jest typowym cmentarzem wojennym o charakterze pobitewnym. Dlatego został wpisany do rejestru zabytków 4 kwietnia 1989 r. pod numerem A-2769. Figuruje również w gminnej ewidencji pod numerem GMKR.7041.14. 
Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej w pobliżu wsi Módłki położony jest przy drodze wojewódzkiej nr 604 Nidzica-Wielbark. Położony jest w lesie około 100 m na wschód od wsi, po północnej stronie szosy Nidzica-Muszaki. Założenie ma powierzchnię 396 m2.

Cmentarz jest założony na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach 22m x 18m. Podzielony jest alejką na dwie kwatery. Znajdują się tam cztery rzędy mogił po dwie w każdym rzędzie. Mogiły otoczone są krawężnikami z kostki kamiennej. Na każdej umieszczono cementowe tabliczki pulpitowe z nazwiskami żołnierzy niemieckich lub liczbą żołnierzy rosyjskich. Cmentarz zachowany jest stosunkowo dobrze, o czytelnym układzie założenia i mogił, jest uporządkowany.

Do naszych czasów nie zachował się krzyż na szczycie skarpy ani prowadzące do niego schodki. Zachowane pulpity żołnierzy niemieckich. Wykonane z betonu o wymiarach ok. 32 cm x 25 cm. W wyniku prac renowacyjnych przeprowadzonych 2005r. zostały ustawione dwa krzyże. Po prawej stronie łaciński, a lewej prawosławny. Krzyże zostały zakonserwowane brązową bejcą. Obecnie za ogrodzeniem znajduje się pozostałość po betonowej ławeczce (dwa betonowe słupki). Pierwotnie była to lokalizacja w pobliżu krzyża, w bezpośrednim sąsiedztwie grobów, w cieniu drzew. Była ona nie tylko miejscem odpoczynku dla zdrożonych wędrowców.

Symbolicznie miała nawiązywać do romantycznej idei odwiedzania starych, zapomnianych cmentarzysk lub ruin i przysiadania na kamieniach. 
Pierwotnie cmentarz był ogrodzony niskim płotkiem z siatki, wspartym na betonowych słupkach. Obecnie ogrodzony jest konstrukcją szkieletową z drewnianych listew o wysokość 90 cm (zdjęcie 8). Dokładne oględziny cmentarza pozwoliły ustalić, że zostały przesunięte granice. 


Symbolika roślinności na grobach



Granice obsadzono świerkami. Na podstawie grubości pni oraz rozmów z leśnikiem z Leśnictwa Złota Góra ustaliłem wiek drzew na około 50 lat. Świerk był często stosowanym drzewem do nasadzeń na cmentarzach ze względu na swoją symbolikę. Prawdopodobnie ze względu na mrozoodporność od wieków świerki są symbolem wytrwałości i wewnętrznej siły. Plemiona Germanów te majestatyczne, wiecznie zielone drzewa utożsamiały z nadzieją i wolą przetrwania.
W krajach skandynawskich, gdzie podczas zimy zamarza cała natura, a świat ogarnia na kilka miesięcy ciemność, uważano, że świerki należą do boga światła Baldura. Zapewne mogiły obsadzone były barwinkiem, który latem pokrywa się niebieskimi kwiatami. Barwinek to symbol życia wiecznego nierzadko zdobi stare, czasem już zapomniane, pomniki i nagrobki. Zimą dodaje optymizmu, przebłyskując spod śniegu soczystą zielenią, a wiosną zachwyca eksplozją obfitości kwiatów w kolorze nadziei. 
Domniemywam, że na skutek niewłaściwej pielęgnacji grobów, barwinek został zniszczony. Dziś ta roślina obficie występuje wokół cmentarza, natomiast teren cmentarza porośnięty jest mchem.



Cmentarz na archiwalnych zdjęciach



Zbierając materiały znalazłem archiwalne fotografie. Z ich analizy wynika, że nad grobami górował krzyż łaciński. Znajdował się on na przedłużeniu alejki, na niewielkim wzniesieniu za mogiłami. Cmentarz posiała ładną szatę roślinną. Po drugiej wojnie światowej do lat 90-tych porośnięty był dziką roślinnością. 
Pierwotnie cmentarz miał prawdopodobnie kształt półkoła lub wieloboku złożonego z prostokąta i trapezu. Oś główna w formie ścieżki przebiegała przez całe założenie i przecinała się pod kątem prostym z drugą ścieżką, tworząc charakterystyczny układ krzyża. Na przecięciu dróg posadzone były cztery żywotniki w formie stożkowej.

Ścieżki dzieliły cmentarz na cztery części. W dwóch pierwszych częściach znajdowało się sześć mogił o podłużnym kształcie po trzy w każdej części. W dwóch kolejnych usytuowane były dwie większe, prostokątne mogiły. Razem – osiem mogił w czterech rzędach. Mogiły otoczone kamiennymi krawężnikami usytuowane były na trawnikach w kształcie prostokąta. Każda z mogił posiadała pulpitowe tabliczki z liczbą spoczywających tutaj żołnierzy rosyjskich lub nazwiskami żołnierzy niemieckich. Za mogiłami na osi centralnej znajdowały się schodki, które nie zachowały się do naszych czasów (zdjęcie 16) obsadzone aleją z drzew liściastych, prowadzących do dominującego nad cmentarzem, wysokiego, drewnianego krzyża.

Przed krzyżem znajdowała się ławeczka. Skarpa najprawdopodobniej obsadzona była świerkami pospolitymi, a u jej podłoża rosły żywotniki w formie stożkowej. Cmentarz otoczony był niewysokim ogrodzeniem z siatki na betonowych słupkach. Od strony frontowej znajdowało się wejście w formie dwuskrzydłowej bramy. Ta strona obsadzona była niskim, strzyżonym żywopłotem. Całe założenie miało formę symetryczną. 



Prezentujemy prace konkursowe XIII Powiatowego Konkursu Wiedzy o Regionie im. Ludwika Ekierta. W tym numerze naszej gazety praca Mateusza Jaroszewskiego, ucznia ZSRiO w Jagarzewie, który zajął I miejsce.

Komentarze (1)

Dodaj komentarz Odśwież

Zacznij od: najciekawszych najstarszych najnowszych

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB

  1. Hanes #1299832 | 80.55.*.* 18 sty 2014 14:26

    Wieś zniszczona w 1914? I w jakich okolicznościach Ruski ją zniszczyły? Na fali odbudowy także ona została zmodernizowana. Rozebrana przez rabunkową gospodarkę "naleciałości" po 1945 r. Po równo mławiaków, kurpii i rusinów. Nie zwalać wszystkiego na Rosjan.

    Ocena komentarza: warty uwagi (2) ! - + odpowiedz na ten komentarz